Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συχνά βρεθεί αντιμέτωπη με ταραγμένα οικονομικά νερά. Από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση έως την κρίση χρέους της Ευρωζώνης στις αρχές της δεκαετίας του 2010, η σταθερότητα δεν υπήρξε ποτέ δεδομένη. Σήμερα, νέες ανησυχίες αναδύονται από την ίδια την καρδιά της Ευρώπης – τη Γαλλία. Η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης παλεύει με αυξανόμενο χρέος, επίμονα δημοσιονομικά ελλείμματα και αναιμική ανάπτυξη. Αν και τα προβλήματα της Γαλλίας διαφέρουν σε κλίμακα και συγκεκριμένα από εκείνα της Ελλάδας το 2010, οι παραλληλισμοί πληθαίνουν, τροφοδοτώντας φόβους ότι το Παρίσι μπορεί να εξελιχθεί σε αποσταθεροποιητικό παράγοντα για την Ευρωζώνη.
Αυξανόμενο χρέος
Το δημόσιο χρέος της Γαλλίας αυξάνεται σταθερά εδώ και χρόνια, φτάνοντας πλέον περίπου στο 110% του ΑΕΠ. Η πορεία αυτή φέρνει τη Γαλλία πολύ πάνω από το όριο του 60% του ΑΕΠ που ορίζει το Σύμφωνο του Μάαστριχτ και επικίνδυνα κοντά στα επίπεδα που πυροδότησαν συναγερμό στη Νότια Ευρώπη. Σε αντίθεση με τις μικρότερες οικονομίες της Ευρωζώνης, το μέγεθος της Γαλλίας μεγεθύνει τον κίνδυνο: αυτό που κάποτε θεωρούνταν "ελληνικό πρόβλημα" μπορεί να μετατραπεί σε υπαρξιακή πρόκληση για την Ε.Ε., εάν επαναληφθεί στη γαλλική οικονομία.
Πρόσθετη ανησυχία, σύμφωνα με έγκυρους αναλυτές, προκαλεί το διαρκές έλλειμμα του Προϋπολογισμού, που προβλέπεται να ξεπεράσει το 5% του ΑΕΠ το 2024. Παρά τις επανειλημμένες δεσμεύσεις για δημοσιονομική πειθαρχία, οι διαδοχικές κυβερνήσεις δυσκολεύονται να ισορροπήσουν τις κοινωνικές δαπάνες με τις απαιτήσεις ανταγωνιστικότητας. Μεταρρυθμίσεις στο συνταξιοδοτικό και περικοπές δαπανών έχουν αντιμετωπιστεί με μαζικές διαδηλώσεις, καθιστώντας την πειθαρχία πολιτικά επίπονη. Μάλιστα, επικεφαλής της αντίδρασης στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις έχουν τεθεί τα λαϊκιστικά κόμματα εκατέρωθεν του πολιτικού φάσματος, δηλαδή στην ακροδεξιά της Λεπέν και στην αριστερά του Μελανσόν.
Σε μια εντυπωσιακή αναγνώριση των κινδύνων, κυβερνητικά στελέχη έχουν ήδη προειδοποιήσει ότι εάν οι αγορές στραφούν εναντίον της Γαλλίας, η χώρα μπορεί κάποια στιγμή να βρεθεί αντιμέτωπη με την ταπείνωση να στραφεί στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) για στήριξη. Αν και ένα τέτοιο σενάριο θεωρείται μάλλον απίθανο στο άμεσο μέλλον, το γεγονός ότι οι ίδιοι οι αξιωματούχοι επικαλούνται αυτή την πιθανότητα δείχνει την αυξανόμενη ανησυχία.
Γαλλία και Ελλάδα
Όταν ξέσπασε η ελληνική κρίση το 2010, η οικονομία της χώρας αντιστοιχούσε μόλις στο 2% του ΑΕΠ της Ευρωζώνης. Αν και η κρίση απαίτησε τεράστια πακέτα διάσωσης και οδήγησε σε χρόνια λιτότητας, η κλίμακα ήταν σχετικά διαχειρίσιμη για την Ε.Ε. και το ΔΝΤ. Η Γαλλία, όμως, είναι διαφορετική περίπτωση.
Ως η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης, η Γαλλία αντιπροσωπεύει περίπου το 20% του ΑΕΠ της. Μια δημοσιονομική κρίση στο Παρίσι δεν θα ήταν απλώς ένα περιφερειακό πρόβλημα – θα έθετε σε κίνδυνο τα ίδια τα θεμέλια του ενιαίου νομίσματος. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ΕΜΣ) θα δυσκολεύονταν να συγκρατήσουν μια γαλλική κρίση, τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά.
Οι αγορές ήδη παρακολουθούν στενά. Τα spreads των γαλλικών ομολόγων έναντι των γερμανικών bunds έχουν διευρυνθεί, σηματοδοτώντας αυξανόμενη ανησυχία για την ικανότητα του Παρισιού να συγκρατήσει τις δαπάνες. Παρά το γεγονός ότι η Γαλλία εξακολουθεί να απολαμβάνει ισχυρή πιστοληπτική αξιολόγηση σε σύγκριση με την Ελλάδα του 2010, η πορεία ανησυχεί. Οι κυβερνητικές προειδοποιήσεις περί ενδεχόμενης προσφυγής στο ΔΝΤ, εάν οι μεταρρυθμίσεις αποτύχουν και οι αγορές στραφούν εναντίον της χώρας, εντείνουν ακόμη περισσότερο το αίσθημα déjà vu από το 2010.
Ελληνική κρίση χρέους
Η σύγκριση με την Ελλάδα δεν είναι απόλυτη, αλλά οι ομοιότητες είναι δύσκολο να αγνοηθούν. Και στις δύο περιπτώσεις, οι κυβερνήσεις καθυστέρησαν κρίσιμες μεταρρυθμίσεις και άφησαν τα ελλείμματα να εκτροχιαστούν. Στην Ελλάδα το αποτέλεσμα ήταν μια δραματική απώλεια εμπιστοσύνης, εκρηκτικό κόστος δανεισμού και τελικά ανάγκη εξωτερικής βοήθειας – τόσο από την Ε.Ε. όσο και από το ΔΝΤ.
Η ευρωπαϊκή απάντηση ήρθε με άνευ προηγουμένου πακέτα διάσωσης, αλλά με αντάλλαγμα σκληρή λιτότητα. Οι κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες υπήρξαν βαθιές: η ανεργία εκτινάχθηκε, η φτώχεια αυξήθηκε και η πολιτική ακραία ρητορική ενισχύθηκε. Η κρίση σημάδεψε μια γενιά και αναδιαμόρφωσε την ευρωπαϊκή πολιτική.
Η Γαλλία δεν βρίσκεται ακόμη στο ίδιο μονοπάτι, αλλά τα προειδοποιητικά σημάδια είναι εμφανή. Όπως και η Ελλάδα πριν από το 2010, η Γαλλία βασίστηκε για καιρό στην εμπιστοσύνη ότι είναι "πολύ μεγάλη για να χρεοκοπήσει". Αυτή η υπόθεση ίσως ισχύει, αλλά εάν οι αγορές αμφισβητήσουν τη βιωσιμότητα του γαλλικού χρέους, οι συνέπειες θα είναι πολύ δυσκολότερο να ελεγχθούν. Οι υπαινιγμοί της ίδιας της κυβέρνησης περί ενδεχόμενης εμπλοκής του ΔΝΤ δείχνουν ότι οι υπεύθυνοι γνωρίζουν πόσο γρήγορα μπορεί να κλονιστεί η εμπιστοσύνη.
Κίνδυνοι για την Ευρωζώνη
Η Ευρωζώνη έχει διδαχθεί από την ελληνική κρίση – η τραπεζική ένωση, η αυστηρότερη εποπτεία και οι παρεμβάσεις της ΕΚΤ έχουν ενισχύσει το σύστημα. Ωστόσο, τα προβλήματα της Γαλλίας αποκαλύπτουν τις διαρκείς αδυναμίες του.
Εάν τα ελλείμματα της Γαλλίας επιμείνουν, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πιεστεί να επιβάλει τους δημοσιονομικούς κανόνες, πιθανόν προκαλώντας σύγκρουση με το Παρίσι. Πολιτικά, αυτό θα ήταν εκρηκτικό: η Γαλλία έχει ιστορικά τοποθετηθεί ως αρχιτέκτονας της ευρωπαϊκής πολιτικής, όχι ως αντικείμενο εποπτείας. Μια τέτοια αντιπαράθεση θα δοκίμαζε την αξιοπιστία των θεσμών της Ε.Ε.
Επιπλέον, οι αγορές ίσως ερμηνεύσουν την αδυναμία της Γαλλίας ως απόδειξη ότι η Ευρωζώνη δεν έχει λύσει τη θεμελιώδη της ανισορροπία: ενιαία νομισματική πολιτική χωρίς πραγματική δημοσιονομική ένωση. Αν η Γαλλία υποχωρήσει, η συζήτηση για διάσπαση της Ευρωζώνης, φυγή κεφαλαίων και ανάγκη βαθύτερης ενοποίησης μπορεί να ξαναφουντώσει. Και εάν το σενάριο προσφυγής στο ΔΝΤ εξεταστεί σοβαρά, ο συμβολισμός θα ήταν οδυνηρός – ένα ιδρυτικό μέλος της Ε.Ε. να υποβάλλεται σε εξωτερική επιτήρηση.
Παρά τους παραλληλισμούς, η Γαλλία δεν είναι Ελλάδα. Η οικονομία της είναι πιο διαφοροποιημένη, η βιομηχανική της βάση παραμένει σχετικά ισχυρή και το κόστος δανεισμού της παραμένει διαχειρίσιμο χάρη εν μέρει στη στήριξη της ΕΚΤ. Η Γαλλία έχει ακόμη σημαντική δυνατότητα αύξησης φόρων και υλοποίησης μεταρρυθμίσεων – επιλογές που η Ελλάδα διέθετε σε πολύ μικρότερο βαθμό.
Επιπλέον, η Ευρωζώνη διαθέτει σήμερα εργαλεία που δεν υπήρχαν το 2010. Τα προγράμματα αγοράς ομολόγων της ΕΚΤ, ο ΕΜΣ και η μεγαλύτερη ετοιμότητα για προληπτικές παρεμβάσεις καθιστούν λιγότερο πιθανό να ξεφύγει μια γαλλική κρίση. Το ερώτημα, όμως, είναι αν οι ηγέτες θα δράσουν αρκετά αποφασιστικά για να αποτρέψουν τη μετάδοση.
Επείγουσα δράση
Προς το παρόν, η Γαλλία διαθέτει ένα παράθυρο ευκαιρίας. Εάν μπορέσει να χαράξει αξιόπιστη πορεία δημοσιονομικής εξυγίανσης και ταυτόχρονα να ενισχύσει την ανάπτυξη, οι αγορές μπορεί να δείξουν υπομονή. Αυτό, όμως, απαιτεί πολιτική βούληση και ικανότητα υπέρβασης της εγχώριας αντίστασης στις μεταρρυθμίσεις.
Το διακύβευμα ξεπερνά τα όρια της Γαλλίας. Όπως και το 2010, οι χρηματοπιστωτικές αγορές είναι έτοιμες να κάνουν παραλληλισμούς και να διαδώσουν τον πανικό πέρα από σύνορα. Αν η τροχιά του γαλλικού χρέους αρχίσει να θυμίζει την ελληνική πριν από την κρίση, οι συνέπειες για την Ευρωζώνη μπορεί να ξεπεράσουν κάθε προηγούμενο.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να εφησυχάζει. Τα δημοσιονομικά προβλήματα της Γαλλίας δεν είναι απλώς εθνικό ζήτημα· είναι ευρωπαϊκό. Και με τους ίδιους τους Γάλλους αξιωματούχους να προειδοποιούν ότι, στο χειρότερο σενάριο, δεν μπορεί να αποκλειστεί η εμπλοκή του ΔΝΤ, η ανάγκη για δράση γίνεται ξεκάθαρη. Τα διδάγματα της Ελλάδας δείχνουν ότι η αδιαφορία απέναντι σε μη βιώσιμες τάσεις έως ότου να είναι πολύ αργά μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες. Για την Ευρωζώνη, η διασφάλιση ότι η Γαλλία θα παραμείνει σε σταθερή πορεία ίσως αποδειχθεί η ύψιστη δοκιμασία αντοχής.
