Στην Αρίκα, παραθαλάσσια μεγάλη πόλη σχεδόν πάνω στα σύνορα της βόρειας Χιλής με το Περού, οι κάτοικοι αφηγούνται μια καθημερινότητα που σημαδεύεται από την ανασφάλεια και τις αφίξεις παράτυπων μεταναστών--ζητήματα που κυριαρχούν στον δημόσιο διάλογο ενόψει του δεύτερου γύρου των προεδρικών εκλογών στη χώρα, την ερχόμενη Κυριακή 14η Δεκεμβρίου.
Σε αυτόν θα αναμετρηθούν η υποψήφια συμμαχίας παρατάξεων της αριστεράς και του κέντρου Γιανέτ Χάρα και ο Χοσέ Αντόνιο Καστ, μορφή της άκρας δεξιάς που υπόσχεται να απελάσει τους κάπου 337.000 παράτυπους μετανάστες που εκτιμάται πως ζουν στη Χιλή.
Φαβορί των δημοσκοπήσεων, ο υπερσυντηρητικός πολιτικός θα γίνει, εάν επικρατήσει, ο πρώτος ακροδεξιός αρχηγός του κράτους μετά το τέλος της δικτατορίας υπό τον Αουγκούστο Πινοτσέτ (1973-1990).
Καθώς βρίσκεται στα σύνορα, η Αρίκα απασχολεί συχνά τον δημόσιο διάλογο.
Κάπου δέκα χιλιόμετρα από την πόλη περίπου 250.000 κατοίκων, στην έρημο Ατακάμα, βρίσκεται ένα από τα κυριότερα περάσματα της χώρας.
Από το 2020, πολλοί μετανάστες, ιδίως από τη Βενεζουέλα, παρακάμπτουν αυτό το πέρασμα, φτάνουν διασχίζοντας μυστικές διαδρομές και περνώντας παράτυπα τα σύνορα. Από 200 το 2018, αυξήθηκαν στους 5.000 το 2023, σύμφωνα με την υπηρεσία μετανάστευσης της Χιλής.
Οι αφίξεις μεταναστών, και ταυτόχρονα συμμοριών που ιδρύθηκαν στο εξωτερικό, έβαλαν τέλος στην ατμόσφαιρα ηρεμίας στην πόλη που βρέχεται από τον Ειρηνικό, εξηγούν κάτοικοί της στο Γαλλικό Πρακτορείο.
"Πριν, μπορούσες να πας στην παραλία τη νύχτα και να επιστρέψεις με τα πόδια. Τώρα δε γίνεται", λέει η Παλόμα Κορτές, πωλήτρια 27 χρονών.
Στη γειτονιά της, μέλη της επίφοβης συμμορίας Tren de Aragua, εγκαταστάθηκαν σε εγκαταλελειμμένα κτίρια στην κορυφή λόφου.
"Πριν, σου έκλεβαν πράγματα. Τώρα σε χτυπάνε, σε μαχαιρώνουν, σε στέλνουν στο νοσοκομείο", λέει.
Η Αρίκα έζησε έκρηξη της εγκληματικότητας τα προηγούμενα χρόνια. Ο δείκτης των ανθρωποκτονιών απογειώθηκε, από τις 5,7 ανά 100.000 κατοίκους το 2019 έφθασε τις 17,5 το 2022, επίπεδο σχεδόν τριπλάσιο από τον εθνικό μέσο όρο.
"Οι δολοφονίες επί πληρωμή, οι απαγωγές--αυτά δεν υπήρχαν", λέει ο Αλφόνσο Αγουάγιο, ιδιωτικός φρουρός 49 ετών.
"Πληρώνουν όλοι"
Το 2022, η αστυνομία εξάρθρωσε την τοπική οργάνωση της συμμορίας Tren de Aragua και έκανε έρευνες σε κτίρια στα οποία είχε κάνει κατάληψη. Σε ένα από αυτά βρέθηκαν κέντρο βασανιστηρίων και τα λείψανα τριών ανθρώπων.
Τον Μάρτιο, η δικαιοσύνη καταδίκασε 31 υπηκόους Βενεζουέλας και τρεις Χιλιανούς, μέλη της συμμορίας, να εκτίσουν ποινές οι οποίες αθροιστικά έφθαναν τα 560 χρόνια κάθειρξης.
Ο δείκτης των ανθρωποκτονιών υποχώρησε στις 9,9 ανά 100.000 κατοίκους την περασμένη χρονιά--παραμένει ωστόσο πολύ υψηλότερος από τον εθνικό μέσο όρο (6,6).
Στον πρώτο γύρο των εκλογών, τη 16η Νοεμβρίου, οι υποψήφιοι της δεξιάς έλαβαν στην Αρίκα σχεδόν τα τρία τέταρτα των ψήφων, υπό τον Φράνκο Παρίσι, οικονομολόγο που τάσσεται υπέρ όχι μόνο της απέλασης των παράτυπων μεταναστών, αλλά και της εγκατάστασης ναρκοπεδίων στα σύνορα.
Όμως πέρα από αυτή την ψήφο, με ελατήρια τον φόβο και την ασφάλεια, κάποιοι κάτοικοι θυμίζουν πως οι μετανάστες προσφέρουν απαραίτητα εργατικά χέρια.
Η ανασφάλεια "δεν έχει σχέση με τη μετανάστευση, αλλά με την καλοσύνη ή την κακότητα των ανθρώπων", κρίνει ο Φερμίν Μπούργος, συνταξιούχος καθηγητής, 75 ετών, ο γιος του οποίου έχει προσλάβει δυο εργαζόμενες από τη Βενεζουέλα στο εστιατόριό του. Όντως "είναι εδώ παράτυπα, αλλά είναι εξαιρετικές" υπάλληλοι, συμπληρώνει.
Στη Χιλή οι παράτυποι μετανάστες έχουν γενικά πρόσβαση στο σύστημα και τα παιδιά τους μπορούν να γραφτούν σε δημόσια σχολεία. Πολλοί δουλεύουν στον ανεπίσημο τομέα ή κάνουν τους διανομείς.
Η Φερνέρ Ρόντο, 35 ετών, από τη Βενεζουέλα, που εγκαταστάθηκε στη Χιλή πριν από επτά χρόνια, είναι θορυβημένη για το πώς έχει εξελιχτεί το κλίμα. Προηγουμένως "δεν υπήρχε τόση ξενοφοβία (...) υπήρχε περισσότερη ασφάλεια, αλλά εξαιτίας κάποιων, το πληρώνουν όλοι, και έχει φορεθεί στους ανθρώπους από τη Βενεζουέλα η ταμπέλα πως είναι κακοί", λέει η πωλήτρια σε κατάστημα με οινοπνευματώδη ποτά.
Σε ορισμένους τομείς, οι μετανάστες είναι ως και απόλυτα αναγκαίοι: το 5,8% των γιατρών στη χώρα είναι αλλοδαποί, σύμφωνα με αρμόδια εποπτική αρχή.
Πρόκειται για απαραίτητη "συμβολή", τονίζει η Κλαούδια Βιγιέγας, επικεφαλής της δημοτικής διεύθυνσης υγείας στην Αρίκα. "Σε περιοχές όπως η δική μας, που είναι απομακρυσμένες, δεν μπορούμε να ανταποκριθούμε στη ζήτηση για γιατρούς μόνο με τους δικούς μας πτυχιούχους", εξηγεί.
