Παρά το χάος που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και το δραματικό πλήγμα στις εξαγωγές των πετρελαιοπαραγωγών χωρών, το Ιράν εμφανίζεται ως ο μεγάλος οικονομικός κερδισμένος.
Σύμφωνα στοιχεία που παραθέτει ο Economist, τα περισσότερα κράτη της περιοχής αναγκάστηκαν να μειώσουν την παραγωγή τους και να αποδεχθούν πτώση εσόδων, η Τεχεράνη ωστόσο έχει καταφέρει όχι μόνο να διατηρεί τις εξαγωγές της, αλλά και να αυξάνει τα κέρδη της.
Tο Ιράν κερδίζει πλέον σχεδόν διπλάσια έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου κάθε μέρα σε σχέση με πριν αρχίσει ο πόλεμος στις 28 Φεβρουαρίου. Μπορεί να δέχεται χτυπήματα στο πεδίο της μάχης, αλλά το καθεστώς κερδίζει τον ενεργειακό πόλεμο.
Αν και είναι δύσκολο να υπολογιστεί πόσα βαρέλια εξάγει το Ιράν, εκτιμάται ότι η χώρα πουλά καθημερινά περισσότερα από 2,4 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και παραγώγων, επίπεδα συγκρίσιμα ή και υψηλότερα σε σχέση με πριν αρχίσει ο πόλεμος.
Τα δεξαμενόπλοια του Ιράν είναι πιο κρυφά από ποτέ, οι εμπορικοί πάροχοι δορυφορικών εικόνων έχουν σταματήσει τις ενημερώσεις τους για την περιοχή και η ηλεκτρονική κρυπτογράφηση έχει σκορπίσει μια "ομίχλη" στον Κόλπο.
Ωστόσο, πηγή με γνώση της λογιστικής πετρελαίου του Ιράν, επιβεβαίωσε στον Economist ότι η χώρα εξάγει 2,4-2,8 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου ημερησίως. Επίσης, πωλείται σε πολύ υψηλότερες τιμές.
Με τις διεθνείς τιμές πετρελαίου να έχουν εκτοξευθεί λόγω της συρρίκνωσης της προσφοράς από τον Κόλπο, τα έσοδα της Τεχεράνης έχουν σχεδόν διπλασιαστεί.
Η αυξανόμενη εξουσία των Φρουρών της Επανάστασης
Το πραγματικό κέντρο εξουσίας του ιρανικού πετρελαϊκού συστήματος είναι πλέον οι Φρουροί της Επανάστασης: ελέγχουν μεγάλο μέρος των κοιτασμάτων, συντονίζουν τις εξαγωγές, έχουν αναλάβει την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ,
και διαχειρίζονται τεράστια δίκτυα μεταφοράς και αποθήκευσης.
Οι πετρελαϊκές επιχειρήσεις του Ιράν στηρίζονται σε τρεις πυλώνες: πωλητές, ναυτιλία και σκιώδεις τράπεζες. Όπως στα περισσότερα πετρελαϊκά κράτη, οι εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου διαχειρίζονται κατ’ όνομα από έναν κρατικό παραγωγό, την Εθνική Ιρανική Εταιρεία Πετρελαίου (NIOC).
Σε μια χώρα που δεν έχει σκληρό νόμισμα, το πετρέλαιο προσφέρει μια μορφή ρευστότητας. Παρατάξεις της κυβέρνησης, από το υπουργείο Εξωτερικών έως την αστυνομία, λαμβάνουν βαρέλια που μπορούν να πουλήσουν. Ορισμένα θρησκευτικά ιδρύματα έχουν επίσης κονδύλια.
Όλα αυτά τα ιδρύματα ελέγχονται από περίπου 20 ολιγάρχες που χρησιμοποιούν τα δικά τους δίκτυα για να μετατρέψουν το πετρέλαιο σε μετρητά, σύμφωνα με αρκετές ιρανικές πηγές.
Ορισμένες εξέχουσες προσωπικότητες, όπως ο Αλί Σαμχανί, ο οποίος κάποτε διηύθυνε το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν, είναι πλέον νεκροί. Άλλοι επιζούν. Ο γιος του Σαμχανί, Χοσεΐν, διευθύνει μια εμπορική και ναυτιλιακή αυτοκρατορία. Το περιβάλλον του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ εμπλέκεται επίσης στις πετρελαϊκές επιχειρήσεις. Ορισμένοι έμποροι σχετίζονται με τον Γκολάμ-Χοσεΐν Μοχσενί-Ετζέι, έναν κορυφαίο ισλαμικό νομικό.
Πολλά από αυτά τα άτομα έχουν δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Η Emma Li της Vortexa, εταιρεία εντοπισμού πλοίων, εκτιμά ότι η δύναμη, η οποία διαχειρίζεται τις δικές της πετρελαιοπηγές, βρίσκεται πίσω από το μεγαλύτερο μέρος της πρόσφατης αύξησης των εξαγωγών πετρελαίου.
Ο γιος και ο γαμπρός του Mohsen Rezaee, πρώην αρχιστράτηγου των Φρουρών, ο οποίος έγινε στρατιωτικός σύμβουλος του νεότερου κ. Χαμενεΐ τον Μάρτιο, λέγεται ότι μετακινούν πολλά βαρέλια. Ο διεθνής βραχίονας του IRGC, η Δύναμη Quds, ελέγχει το 25% της αργής παραγωγής του Ιράν. Αυτή η αποκεντρωμένη δομή είναι δύσκολο να αποσυναρμολογηθεί από αέρος.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι Φρουροί έχουν ενισχύσει τον έλεγχό τους στη ναυτιλία – τον δεύτερο πυλώνα των πετρελαϊκών επιχειρήσεων του Ιράν.
Η δύναμη ελέγχει το Ορμούζ και τις μεταφορές και τις επικοινωνίες σε μεγάλο μέρος του Κόλπου. Ονομαστικά ιδιωτικές εταιρείες που ανήκουν στο IRGC ή συνδέονται με την Khatam al-Anbiya, έναν άλλο κλάδο των ενόπλων δυνάμεων, συντονίζουν το μεγαλύτερο μέρος της εφοδιαστικής αλυσίδας εμπορευμάτων με την NIOC. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Sahand (βιομηχανική εταιρεία), η Sahara Thunder (εμπορική επιχείρηση), η Pasargad (χρηματοπιστωτικός όμιλος), η Admiral (ναυτιλιακή εταιρεία του κ. Shamkhani) και η Persian Gulf Petrochemical Company, η οποία διαχειρίζεται μονάδες επεξεργασίας πετρελαίου. Όλες υπόκεινται σε αμερικανικές κυρώσεις επειδή λειτουργούν ως εταιρείες-βιτρίνα.
Οι υπεύθυνοι εφοδιαστικής του Ιράν εργάζονται σκληρά για να κρατήσουν τα δεξαμενόπλοια μακριά από κινδύνους, το φορτίο μπορεί να αξίζει 150-200 εκατομμύρια δολάρια, πέντε έως δέκα φορές την αξία των πετρελαιοφόρων που το μεταφέρουν.
Ο στρατηγικός ρόλος της νήσου Χαργκ
Στο νησί Χαργκ, από το οποίο συνήθως αναχωρεί το 90% του αργού πετρελαίου του Ιράν, τα πλοία λειτουργούν πλέον με διαδικασίες έκτακτης ανάγκης διαφυγής.
Σε περίπτωση επίθεσης, τα πλοία μπορούν να κόψουν τα σχοινιά πρόσδεσης και να πλεύσουν χωρίς τη βοήθεια ρυμουλκού. Η προβλήτα Azarpad, η οποία χειρίζεται τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια, έχει μειώσει τη χρήση από τις δύο θέσεις της, για λόγους ασφαλείας. Τα δεξαμενόπλοια shuttle συνεχίζουν να εκτελούν δρομολόγια μεταξύ Kharg, κοντινών νησιών και πλοίων αποθήκευσης.
Όλες οι λεπτομέρειες των πλοίων, συμπεριλαμβανομένου του φορτίου, των ονομάτων των πληρωμάτων και των προορισμών, κοινοποιούνται στο IRGC μέσω μεσαζόντων κατά την αναχώρηση.
Μόλις ελεγχθούν από τη ναυτική διοίκηση της δύναμης, εκδίδεται ένας κωδικός πρόσβασης. Καθώς τα πλοία πλησιάζουν το στενό, τους ζητείται να δώσουν τον κωδικό μέσω ασυρμάτου. Εάν εγκριθούν, ένα μικρό σκάφος του IRGC τα συνοδεύει.
Κίνα: Ο αδιαμφισβήτητος αγοραστής
Περισσότερο από το 90% των ιρανικών εξαγωγών καταλήγει σε μικρά ανεξάρτητα διυλιστήρια της επαρχίας Σαντόνγκ στην Κίνα. Αυτά τα λεγόμενα "teapot refineries” έχουν εξελιχθεί σε κρίσιμο κρίκο της ιρανικής οικονομίας, καθώς αγοράζουν το πετρέλαιο σε τιμές που πλέον βρίσκονται πολύ -κοντά και ορισμένες φορές πάνω- στο Brent.
Μεγάλοι κινεζικοί κρατικοί όμιλοι εξετάζουν ακόμη και το ενδεχόμενο να αγοράσουν ιρανικό πετρέλαιο πιο ανοιχτά, αξιοποιώντας τις πρόσφατες αμερικανικές εξαιρέσεις στις κυρώσεις για βαρέλια που βρίσκονται ήδη στη θάλασσα.
Το αόρατο τραπεζικό δίκτυο της Τεχεράνης
Το τρίτο θεμέλιο της ιρανικής ανθεκτικότητας είναι ένα πολύπλοκο σύστημα σκιώδους χρηματοδότησης. Οι πληρωμές για το πετρέλαιο γίνονται μέσω προσωρινών λογαριασμών σε μικρές κινεζικές τράπεζες, εταιρειών-κελύφων που κλείνουν μετά από λίγους μήνες, δεκάδων ενδιάμεσων σταθμών σε Ασία και Ευρώπη.
Το σύστημα αυτό διοικείται από ειδικές υπηρεσίες εταιρειών που συνδέονται με το ιρανικό υπουργείο Άμυνας και τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Οι ροές χρημάτων ανακυκλώνονται μέσα από χιλιάδες λογαριασμούς, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να αγοράζει τα αναγκαία προϊόντα και παράλληλα να αποκρύπτει την τελική προέλευση των κεφαλαίων.
Παρά την πίεση από ΗΠΑ και περιφερειακές χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το δίκτυο αυτό δείχνει αξιοσημείωτη ικανότητα προσαρμογής, δημιουργώντας νέες διαδρομές κάθε φορά που μια παλιά κλείνει. Εξάγοντας μεγάλους όγκους, πωλώντας σε υψηλές τιμές και αξιοποιώντας Κίνα και Ασία ως οικονομικά οχυρά, το Ιράν έχει καταφέρει να χρηματοδοτεί τον πόλεμο -και τον κρατικό μηχανισμό- χωρίς σοβαρούς κραδασμούς.
Για να αποδυναμωθεί ουσιαστικά η ιρανική οικονομία, απαιτούνται πλήγματα σε βασικές ενεργειακές εγκαταστάσεις, μια κίνηση που θα μπορούσε να προκαλέσει καταστροφική κλιμάκωση σε όλη τη Μέση Ανατολή.
