Οι ημέρες των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς λειτούργησαν φέτος ως καθρέφτης της πραγματικότητας. Η εικόνα ήταν ξεκάθαρη: σύμφωνα με εκτιμήσεις, η διέλευση οχημάτων από το Τελωνείο Μαυροματίου μειώθηκε περίπου κατά 50% σε σχέση με πέρσι, καταγράφοντας τη χαμηλότερη επίδοση των τελευταίων δέκα ετών. Και αυτό δεν είναι σύμπτωση είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων επιλογών.

Το Τελωνείο Μαυροματίου, που στο παρελθόν λειτουργούσε ως αυτοτελές Τελωνείο Β' Τάξης, έχει μετατραπεί σε απλό Τμήμα του Τελωνείου Ηγουμενίτσας. Η αλλαγή αυτή δεν ήταν ουδέτερη. Σήμανε λιγότερο προσωπικό, μειωμένη επιχειρησιακή δυνατότητα, καθυστερήσεις στους ελέγχους και αβεβαιότητα για τους διερχόμενους.

Το αποτέλεσμα ήταν προβλέψιμο: χιλιάδες συμπατριώτες μας Βορειοηπειρώτες, που παραδοσιακά επέλεγαν το Μαυρομάτι για τη μετάβασή τους από και προς την Ελλάδα τις γιορτές, προτίμησαν το Τελωνείο της Κακαβιάς, αναζητώντας ταχύτερη και πιο αξιόπιστη εξυπηρέτηση.

Για τη Θεσπρωτία αυτό δεν είναι απλώς ζήτημα αριθμών. Είναι άμεσο πλήγμα στην τοπική οικονομία. Οι διερχόμενοι στήριζαν έμπρακτα την αγορά: προμήθειες, εφοδιασμό με καύσιμα, στάσεις σε καταστήματα της Ηγουμενίτσας και της ευρύτερης περιοχής. Φέτος, αυτή η κίνηση χάθηκε. Και χάθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η αγορά ήδη δοκιμάζεται από τη γενικότερη μείωση της αγοραστικής δύναμης. Ο συνδυασμός της οικονομικής πίεσης με την περιορισμένη διέλευση απο το Μαυρομάτι δημιούργησε συνθήκες ασφυξίας για πολλές τοπικές επιχειρήσεις.

Η κυβέρνηση είχε δεσμευτεί ότι η υποβάθμιση του Τελωνείου Μαυροματίου ήταν υπηρεσιακά αναγκαία και προσωρινή και ότι η λειτουργία του θα αποκατασταθεί σύντομα. Αυτό όμως δεν έγινε. Και όσο η αποκατάσταση καθυστερεί, η ζημιά δεν μειώνεται — συσσωρεύεται. Παράλληλα, αναβαθμίζεται εκ νέου, εμμέσως πλην σαφώς, και σε βάρος της Θεσπρωτίας, η δίοδος της Κακαβιάς.

Με την τέλεση του Μεγάλου Αγιασμού των υδάτων και την κατάδυση του Σταυρούμε πολλούς νέους να βουτούνστα παγωμένα νερά θαλασσών και ποταμών, αλλά και σιντριβανιών, εορτάστηκαν τα Θεοφάνεια σ' ολόκληρη την Αλβανία.

Στους ναούς προσήλθαν πολλοί πιστοί και έλαβαν με ευλάβεια τον αγιασμό, ενώ σε διάφορες περιοχές πλήθη παρακολούθησαν την κατάδυση του τιμίου σταυρού.

Στον ναό του Αποστόλου Παύλου και του αγίου Άστιου στο Δυρράχιο προεξήρχε της Θείας Λειτουργίας ο Αρχιεπίσκοπος Ιωάννης, ο οποίος τέλεσε και τον Μέγα Αγιασμό.

Κηρύττοντας αναφέρθηκε στο νόημα της Βάπτισης του Χριστού και στην άμεση σύνδεσή του με την πνευματική μας ζωή. Τόνισε ότι η Βάπτιση του καθενός μας δεν είναι απλά μια στιγμή στο παρελθόν, αλλά η αρχή ενός ταξιδιού που απαιτεί συνέχεια, ανάπτυξη και καρπούς.

Και πρόσθεσε: "Στη Βάπτιση του Κυρίου φανερώνεται ξεκάθαρα η Αγία Τριάδα: Μαρτυρεί ο Πατήρ, ο Υιός βαπτίζεται και το Άγιο Πνεύμα κατέρχεται. Και το γεγονός αυτό δεν είναι προϊόν ανθρώπινης σοφίας, αλλά θεία αποκάλυψη".

Μόνο το 14,8% των Αλβανών άνω των 15 ετών ήταν σε θέση να αποταμιεύσουν από το εισόδημά τους σε τράπεζα ή άλλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, το χαμηλότερο επίπεδο στην Ευρώπη μετά τη Μολδαβία, σύμφωνα με την παγκόσμια βάση δεδομένων Findex της Παγκόσμιας Τράπεζας, η οποία αντιστοιχεί σε έρευνα που διεξήχθη το 2024 στη χώρα μας.

Η Αλβανία έχει πολύ χαμηλό επίπεδο πληθυσμού που καταφέρνει να αποταμιεύσει τόσο σε σχέση με την περιοχή όσο και με την Ευρώπη, σύμφωνα με τον παρακάτω χάρτη, όπου τα πιο σκούρα χρώματα υποδεικνύουν υψηλότερα επίπεδα αποταμίευσης, ενώ τα πιο ανοιχτά χρώματα υποδεικνύουν χαμηλότερη χρήση των αποταμιεύσεων.

Στη Βόρεια Μακεδονία, το 32,4% του πληθυσμού άνω των 15 ετών κατάφερε να αποταμιεύσει πέρυσι, σχεδόν διπλάσιο ποσοστό από αυτό της Αλβανίας. Στη Σερβία, πάνω από το 26% του πληθυσμού άνω των 15 ετών κατάφερε να αποταμιεύσει, στη Βοσνία το 24% και στο Κοσσυφοπέδιο περίπου το 16%.

Επίσης, η ικανότητα των Αλβανών να αποταμιεύουν ήταν πολύ χαμηλότερη από ό,τι στην ΕΕ, όπου περισσότερο από το 55% κατάφερε να βάλει στην άκρη χρήματα για να τα ξοδέψει αργότερα.

Η Αλβανία κατατάσσεται μαζί με τις περισσότερες αφρικανικές και νοτιοασιατικές χώρες. Παρόλο που έχει σημειωθεί σημαντική βελτίωση στην οικονομική επίγνωση και αυξημένη πρόσβαση σε τραπεζικές υπηρεσίες την τελευταία δεκαετία, η χώρα μας εξακολουθεί να έχει υψηλό επίπεδο χρήσης μετρητών και σημαντική παρουσία του άτυπου τομέα.

Ο Ιωσήφ Στάλιν προσπαθούσε να συγκρατεί τον Ενβέρ Χότζα στον πόλεμο που είχε εξαπολύσει κατά της Εκκλησίας και του θρησκευτικού αισθήματος με την άνοδό του στην εξουσία το 1944. Σε μία συνάντησή τους στη Μόσχα, ο Στάλιν του συνέστησε: «Μην παίρνεις μέτρα. Η θρησκεία έχει βαθιές ρίζες στη συνείδηση και την ψυχολογία του λαού, θα έχεις προβλήματα». Στο βιβλίο του «Με τον Στάλιν», ο Αλβανός δικτάτορας θυμάται: «Έχεις πολλούς Χριστιανούς; με ρώτησε ο Στάλιν. Να μη φοβάσαι τους ορθόδοξους, δεν είναι φανατικοί, να φοβάσαι τους καθολικούς γιατί έχουν πίσω τους το Βατικανό

Παρά ταύτα, το έτος 1967, ενώ ο Στάλιν δεν βρίσκεται πλέον στη ζωή για να τον «συνετίσει», ο Χότζα κηρύττει την Αλβανία το πρώτο «αθεϊστικό κράτος» στον κόσμο και δια νόμου απαγορεύει κάθε «φασιστική, θρησκευτική, πολεμοκάπηλη, αντισοσιαλιστική δραστηριότητα και προπαγάνδα». Ιερείς ξυρίζονται, απεκδύονται τα ράσα, όσοι δεν συμμορφώνονται συλλαμβάνονται, βασανίζονται, εκτελούνται. Ναοί και μονές καταστρέφονται όταν δεν αλλάζουν χρήση, πιστοί διώκονται κατά την τέλεση των θρησκευτικών τους καθηκόντων και εθίμων.

Μέχρι το 1990, την πτώση δηλαδή του καθεστώτος, οι Έλληνες της Νοτίου Αλβανίας, τα μέλη της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας τιμούσαν εν κρυπτώ ή με ευφάνταστες παραλλαγές την ορθόδοξη θρησκευτική τους πίστη.

Χειμάρρα
«Στη Χειμάρρα, η λέξη «σ(τ)ρίνα» ακουγόταν πριν το '90 την περίοδο των εορτών Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς. Η χρήση της ατόνησε με τη μαζική φυγή των Χειμαρραίων τη δεκαετία του '90 και την εισαγωγή των ελλαδικών εθίμων. Οι ρίζες της στρίνας ανάγονται στην Βυζαντινή περίοδο και συνδέονται με τους καλαντιστές και το νόμισμα που ελάμβαναν ως δώρο. Η στρίνα σαν λέξη αλλά και σαν παράδοση δείχνει πόσο ισχυρές είναι οι ρίζες ενός λαού και πως μπορούν να εγγυηθούν την επιβίωσή του ακόμη και όταν όλα τα κλαδιά κόβονται βίαια.

Παρά το γεγονός, ότι κανένα παιδί που μεγάλωσε στη Χειμάρρα τις τελευταίες δεκαετίες του κομμουνιστικού καθεστώτος δεν είπε ποτέ τα κάλαντα πριν το 1990 αφού απαγορευόταν, η παράδοση διασώθηκε μέσω της στρίνας που ήταν τα χρήματα που οι συγγενείς, προσέφεραν στα μικρά παιδιά μαζί με τις ευχές για το νέο έτος. Η πρακτική αυτή ήταν μια ήπια πράξη αντίστασης αντίστοιχη με το βάψιμο των αβγών το Πάσχα, του οποίου ο εορτασμός επίσης απαγορευόταν. Οι Χειμαρραίοι μέσω της στρίνας τηρούσαν ένα χριστουγεννιάτικο έθιμο χωρίς να μπαίνουν στο μάτι του καθεστώτος. Ένας αόρατος δεσμός με την ιστορία και την ιδιαίτερη παράδοσή τους.

Τριάντα τέσσερα χρόνια μετά τη θρησκευτική ελευθερία, χαρμόσυνα αντήχησαν και φέτος οι Χριστουγεννιάτικες καμπάνες των Ορθόδοξων Εκκλησιών στην Αλβανία, καλώντας το λαό στον πανηγυρισμό της μεγάλης γιορτής.

Και αντιλάλησαν ότι ο Χριστός γεννήθηκε και αν θέλουν οι άνθρωποι θα μείνει μόνιμος σύντροφος της καρδιάς τους.

Ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Ιωάννης προεξήρχε της Θείας Λειτουργίας στον καθεδρικό Ναό της Ανάστασης Τιράνων, πλαισιούμενος από κληρικούς της Αρχιεπισκοπής.

Διαβάστηκε, όπως και σε όλες τις εκκλησίες, το Χριστουγεννιάτικο μήνυμα του κ. Ιωάννου, όπου τονίζεται, ότι «είναι καθήκον κάθε χριστιανού να διαδώσει και να μοιραστεί αυτό το φως με όλο τον κόσμο, διότι μόνο μοιράζοντάς το με τους άλλους μπορεί το φως να διατηρηθεί και να αυξηθεί· διαφορετικά, θα γίνει αδύναμο και τελικά θα εξαφανιστεί".

Και προστίθεται: "Τώρα, περισσότερο από ποτέ, ο κόσμος χρειάζεται το φως του Χριστού. Είναι αναγκαίο, διότι μια ζωή χωρίς την παρουσία του Κυρίου γίνεται άθλια, μετατρέπεται σε ζωή χωρίς αγάπη, χωρίς χαρά, χωρίς φως: μια ζωή στο σκοτάδι. Μόνο η παρουσία Του μπορεί να φωτίσει τις καρδιές και τις ψυχές μας και να δώσει στη ζωή μας φως και χαρά. Αυτός είναι το φως στο σκοτάδι μας, και η διδασκαλία Του, λέει ο ψαλμωδός, είναι λύχνος για το ταξίδι μας σε αυτή τη ζωή".

Ο Αρχιεπίσκοπος Τιράνων, Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας, κ. Ιωάννης, απευθύνει το Χριστουγεννιάτικο μήνυμά του για το 2025, υπενθυμίζοντας την ουσία της μεγάλης εορτής: η ενσάρκωση του Λόγου του Θεού, η ταπεινή και ταυτόχρονα σωτήρια παρουσία Του ανάμεσά μας, που φέρνει φως, ελπίδα και ειρήνη σε κάθε άνθρωπο. Στο μήνυμά του, ο Μακαριώτατος καλεί τον κλήρο και το λαό να ζήσουν βαθύτερα το μυστήριο της Γεννήσεως, με αγάπη, ταπείνωση και φροντίδα προς τους συνανθρώπους μας.

Λόγος σάρξ ἐγένετο καί ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν (Ἰω. 1:14)

Προς τον ευλαβή κλήρο και λαό,
Αγαπητά τέκνα εν Κυρίω,

Τα λόγια αυτά συνοψίζουν και εκφράζουν με σαφήνεια το νόημα της εορτής των Χριστουγέννων με τον βαθύτερο και τελειότερο τρόπο. Εάν επικεντρωθούμε και προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τη σημασία αυτού του μεγάλου μυστηρίου, τη σάρκωση του Υιού και Λόγου του Πατρός και την ενανθρώπησή του, τότε θα μπορέσουμε να συμμετάσχουμε στον πνευματικό εορτασμό και τη χαρά, και θα νιώσουμε μέσα μας τη μεταμορφωτική δύναμη από τη βίωση αυτού του γεγονότος. Η Ενσάρκωση δεν είναι απλώς ένα θαύμα ή ένα αξιοθαύμαστο μυστήριο· είναι το μεγαλύτερο δώρο που θα μπορούσε να δοθεί στην ανθρωπότητα. Ο Υιός και Λόγος του Θεού σαρκώνεται και κατεβαίνει δίπλα στον ανθρώπινο πόνο και την οδύνη, αγγίζει τη διαστρεβλωμένη φύση μας για να την ευθυγραμμίσει, αποκαλύπτοντάς μας το βάθος της ευσπλαχνίας και της βαθιάς ταπείνωσης που πηγάζει από την άπειρη αγάπη Του για όλον τον κόσμο. Ο Μέγας Αθανάσιος εξέφρασε αυτή τη συγκλονιστική αλήθεια λακωνικά: Ο Υιός του Θεού έγινε άνθρωπος, για να γίνουμε εμείς κατά χάριν θεοί.

Καθώς εορτάζουμε τα Χριστούγεννα, είναι καλό να θυμόμαστε ότι αυτή η μεγάλη εορτή δεν αφορά στη γέννηση ενός δασκάλου, προφήτη ή νομοθέτη. Ο αιώνιος Θεός επεμβαίνει στην ιστορία και γίνεται άνθρωπος, χωρίς να παύει να είναι πλήρης Θεός, για να μας καταστήσει μετόχους των ακτίστων θείων ενεργειών, για να θεραπεύσει, να αναστήσει και να ολοκληρώσει την πεπτωκυία και παραμορφωμένη ανθρώπινη φύση μας. Με τη θεία ενέργειά Του, ο Χριστός, ο Θεάνθρωπος, ενεργοποιεί, ενδυναμώνει και ζωοποιεί την ανθρώπινη φύση μας και μας ενώνει με τον Θεό, κάτι που κανένας δάσκαλος, προφήτης ή νομοθέτης δεν θα μπορούσε ποτέ να κάνει.