"Ίδρυμα για τη Μνήμη, την Ευθύνη και το Μέλλον" (Stiftung Erinnerung, Verantwortung, Zukunft ή εν συντομία EVZ) ονομάζεται η γερμανική πρωτοβουλία που ξεκίνησε πριν από 25 χρόνια, με κύρια αποστολή την καταβολή αποζημιώσεων σε θύματα καταναγκαστικής εργασίας υπό το ναζιστικό καθεστώς στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο- και όχι μόνο. Σύμφωνα με στοιχεία του Ιδρύματος, από το 2001 μέχρι το 2007, οπότε έγιναν οι τελευταίες πληρωμές, είχαν καταβληθεί συνολικά 4,4 δισεκατομμύρια δολάρια σε περισσότερους από 1,6 εκατομμύρια δικαιούχους από 100 χώρες.

Κάποιοι υποστηρίζουν, ωστόσο, ότι οι αποζημιώσεις θα έπρεπε να είναι πολύ πιο γενναιόδωρες και να καταβληθούν πολύ πιο νωρίς μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Εικάζεται ότι από την άνοδο των ναζί στην εξουσία το 1933 μέχρι το τέλος του πολέμου το 1945 περίπου 26 εκατομμύρια άνθρωποι υποχρεώθηκαν σε καταναγκαστική εργασία. Οι μισοί από αυτούς ζούσαν εκτός Γερμανίας, σε χώρες που είχαν καταλάβει τα ναζιστικά στρατεύματα. Ιστορικές έρευνες εκτιμούν ότι εάν επρόκειτο να αποζημιωθούν όλα τα θύματα καταναγκαστικής εργασίας, το Ίδρυμα θα έπρεπε να εκταμιεύσει ένα ποσό μεταξύ 90 και 120 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

"Σχεδόν όλοι επωφελούνταν..."

Είχε λοιπόν την απαραίτητη οικονομική ισχύ το Ταμείο αποζημιώσεων του Ιδρύματος; "Προσωπικά, εάν με ρωτάτε, και αναλογιζόμενη το μέγεθος της αδικίας που είχε διαπραχθεί, θα σας έλεγα ότι προφανώς δεν την είχε" επισημαίνει η διευθύντρια του EVZ Αντρέα Ντέσποτ. "Σε καταναγκαστική εργασία είχαν υποχρεωθεί περίπου 26 εκατομμύρια άνθρωποι. Σε εργοστάσια, στις αγροτικές καλλιέργειες, σε επιχειρήσεις, εκκλησίες, ιδιωτικές κατοικίες. Σχεδόν όλοι στην κοινωνία της εποχής επωφελούνταν (από την καταναγκαστική εργασία). Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι ούτε κατά προσέγγιση δεν αντισταθμίζεται η ζημία και η εκμετάλλευση..."

Το "Ίδρυμα για τη Μνήμη, την Ευθύνη και το Μέλλον" δημιουργήθηκε αφενός για να αποζημιωθούν οι επιζώντες και αφετέρου για να χρηματοδοτεί δράσεις που προωθούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις δημοκρατικές αξίες.

Ο αρχικός προϋπολογισμός του Ιδρύματος ανερχόταν σε 10,1 δισεκατομμύρια γερμανικά μάρκα της εποχής, εκ των οποίων το ήμισυ κατέβαλε η γερμανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση και το υπόλοιπο περίπου 6.500 γερμανικές επιχειρήσεις στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας German Business Foundation Initiative. Πολλές από αυτές τις επιχειρήσεις, αν όχι όλες, είχαν επωφεληθεί και οι ίδιες από την καταναγκαστική εργασία των δικαιούχων.